विद्रोहको आगो र खरानीमा परिणत सपनाहरू

२०८२ भदौ २३ गतेको विहानी सँगै प्रारम्भ भएको जेनजी पुस्ताको विद्रोहले २४ गतेको साँझ सम्म आइपुग्दा देशलाई एउटा कहालीलाग्दो मोडमा पुर्यायो। सडकमा उठेको आक्रोशको ज्वारभाटाले देशलाई एक युद्धभूमिमा परिणत गरिदियो, जहाँ निर्दोष र आक्रोशित युवाहरूको रगत बग्यो । पछिल्लो तथ्यांक अनुसार ७४ जनाले आफ्नो जीवन गुमाए, र सयौँ मानिसहरू घाइते भए। यी घाउहरू केवल शरीरमा मात्रै सीमित छैनन्, यसले सारा नेपालीहरूको मनमा गहिरो पीडा र शोकको कालो बादल ल्याइदिएको छ। धेरै परिवारहरूले आफ्ना प्रियजनहरूलाई सदाका लागि गुमाए।

यो विद्रोहले केवल मानवीय जीवन मात्रै भस्म गरेन, यसले हाम्रो सार्वजनिक र निजी सम्पत्तिको धरोहरलाई पनि खरानी बनाइदियो। सिंहदरबार, सर्वोच्च अदालत, संसद भवन, र अन्य सरकारी कार्यालयहरू आगोको ज्वालामा जले, जहाँ इतिहासका महत्वपूर्ण दस्तावेजहरू र सरकारी अभिलेखहरू खरानी बने। त्यसैगरी, भाटभटेनी, हायात र हिल्टन जस्ता ठूला व्यापारिक प्रतिष्ठानहरू पनि लुटिए र जलाइए। यो केवल सम्पत्तिको क्षति थिएन, यो देशको आर्थिक र सामाजिक संरचनामाथिको आक्रमण थियो।

यस विद्रोहले सुरक्षा संयन्त्र र जनताबीचको विश्वासलाई पनि गहिरो चोट पुर्याएको छ। प्रहरी चौकीहरूमा आक्रमण, सुरक्षाकर्मीमाथि भएको हिंसा, र नेताहरूको निजी निवासमा भएको आगजनीले कानुनको शासनमाथि नै प्रश्न खडा गर्यो। राज्यप्रति जनताको विश्वास झन् कमजोर बन्न पुग्यो, र देशमा एक किसिमको अनिश्चितताको भय फैलियो। यो विद्रोहले सामाजिक मनोबललाई पनि ध्वस्त पारिदियो, जहाँ उत्सवको समयमा पनि हरेक नेपाली परिवार पीडा र शोकमा डुबेको महसुस गरिरहेका छन्।

विनाशको कोखबाट जन्मिएका उपलब्धिहरू

यति धेरै पीडा र विनाशका बीचमा पनि, यस विद्रोहले केही नयाँ सम्भावनाहरू र उज्यालो किरणहरू लिएर आयो। यो आन्दोलनले पहिलो पटक जेनजी पुस्ताको शक्ति र आवाजलाई स्पष्ट रूपमा प्रदर्शन गर्यो। यो युवा पुस्ताले अब सडकमा मात्रै होइन, राज्यसत्तालाई नै आफ्नो असन्तोष सुनाउन सफल भएको छ। उनीहरूको आक्रोशले अब राज्य र यस अघि राज्य सत्तालाई आफ्नो हालीमुहाली ठानेर चुसिरहेका दलहरुलाई गम्भीर भएर सोच्न बाध्य बनाएको छ।

यो विद्रोहको अर्को महत्वपूर्ण उपलब्धि भनेको राजनीतिक संरचनामा आएको परिवर्तन हो। जनताको दबाबले दलीय सरकार ढल्यो र नेपालको इतिहासमा नै पहिलो महिला प्रधानमन्त्रीको रुपमा पूर्व प्रधानन्यायाधीश समेत रहनु भएकी सुशीला कार्कीको नेतृत्वमा अन्तरिम सरकारको गठन भयो। यसले स्पष्ट सन्देश दिएको छ कि जनताको सशक्त दबाबले राज्यको स्वरूप बदल्न सक्छ।

गणतान्त्रिक व्यवस्था स्थापना पश्चात २०७२ सालमा जारी गरिएको नेपालको नयाँ संविधानको रक्षा गर्दै रुपान्तरित राजनीतिक मोडमा संक्रमणकालिन व्यवस्था सम्हालिनु जरुरी थियो । आफ्नो आन्दोलनको बलमा सत्ता ढली हाल्नेछ भन्ने कल्पना समेत नगरेको जेनजी पुस्ता असंगठित र नेतृत्व विहिन नै थिए । २४ घण्टा पनि नबित्दै मुलुकले ऐतिहासिक जिम्मेवारी जेनजी पुस्ताको काँधमा थमायो । राज्यको सुरक्षामा एकमात्र शक्ति राष्ट्रपति मातहत रहेको नेपाली सेनाले परिस्थितिलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएर सहजीकरण गर्नुपर्ने बाध्यता आइपर्यो । रास्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले सरकार बिहिन शुन्यतालाई चिर्न आफ्नो तहबाट संविधानको रक्षा र सम्पूर्ण मुलुकको जिम्मेवारी अन्तरिम सरकारलाई हस्तान्तरण गर्नु पर्ने भयो । नेपालको इतिहासमै चुनौतीपूर्ण घडीका बीचमा नयाँ सरकार गठन, संविधान बमोजिम चुनावी मितिको घोषणा र समग्र अस्तव्यवस्तालाई पुरानो लयमा फर्काइ शान्ति सुरक्षाको प्रत्याभूति स्थापित गर्नु प्राथमीकताको बिषय बन्न पुग्यो ।

प्रधानमन्त्री सुशिला कार्की नेतृत्वको अन्तरिम सरकारले ८ सदस्यीय मन्त्रिमन्डलको संरचना तयार गरिसकेको छ । निर्वाचन आयोगसँग घोषित मितिमा निवार्चन सम्पन्न गर्ने उदेश्यले पहिलो प्राथमिकता अनुरुप योजना अघि बढाउन आवस्यक छलफल र कानुनी बाटो खोजि गर्दैछ । यसैबीच, राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलद्वारा मतदाता नामावली संशोधन सम्बन्धि अध्यादेश जारी गरेका छन्, जसबाट हजारौं नयाँ युवा मतदाताहरूलाई आगामी निर्वाचन प्रक्रियामा सहभागी औपचारिक रुपमा सहभागी हुने अवसर दिएको छ। यसले जेनजि पुस्तालाई आफ्नो आक्रोशलाई रचनात्मक तरिकाले उपयोग गर्ने बाटो खोलिदिएको छ।

यो विद्रोहले सामाजिक सचेतना पनि बढाएको छ। भ्रष्टाचार, असमानता, र नेतृत्वको असक्षमता विरुद्ध उठेको यो आन्दोलनले समाजलाई आफ्ना अधिकारहरू र जिम्मेवारीहरूबारे सोच्न बाध्य बनायो। युवाहरूको यो आक्रोशले पुरानो पुस्तालाई पनि आफ्नो उत्तरदायित्वबारे गम्भीर रूपमा सोच्न प्रेरित गरेको छ।

घाउमा मलम र भविष्यको निर्माण

जेनजी पुस्ताको विद्रोहले दिएको घाउ गहिरो छ। खरानीमा परिणत भएका जीवन र सम्पत्तिको मूल्य कहिल्यै तिर्न सकिँदैन, तर यी उपलब्धिहरूलाई बेवास्ता गरियो भने यो सबै पीडा निरर्थक हुनेछ। अहिले अन्तरिम सरकार र सबै राजनीतिक नेतृत्वको मुख्य जिम्मेवारी भनेको मृतकका परिवारलाई न्याय र घाइतेहरूलाई उचित उपचार दिलाउनु हो। केवल दमन र मौखिक आश्वासनले जनताको विश्वास फर्कँदैन। जनताले अब न्याय, पारदर्शिता र स्थायित्व देख्न चाहन्छन्।

यो विद्रोहले नेपालको राजनीतिमा नयाँ अध्यायको सुरुवात गरेको छ। यसले धेरै कुरा खरानी बनायो, तर त्यसैबाट नयाँ उज्यालोको बीउ पनि रोपिदिएको छ। अब हाम्रो जिम्मेवारी भनेको ती उपलब्धिलाई संस्थागत गर्ने र खरानीमाथि नयाँ नेपालको जग बसाल्ने हो। यदि हामीले यो अवसरलाई गुमायौं भने, अर्को विद्रोहको ज्वालामुखी अझ ठूलो र विनाशकारी विस्फोटका साथ फुट्न सक्छ।